Oficerowie łącznikowi polskiej Policji - kim są i na czym polega ich służba?

Kim jest oficer łącznikowy?

Zgodnie z informacjami podanymi na stronie Komendy Głównej Policji, oficerem łącznikowym Policji jest oficer Policji akredytowany przy polskiej placówce dyplomatycznej - najczęściej w stopniu radcy bądź radcy-ministra. Oficer łącznikowy Policji reprezentuje Policję, ale także jako etatowy pracownik Ministerstwa Spraw Zagranicznych (formalnie jest członkiem personelu dyplomatyczno-konsularnego na mocy oddelegowania) jest de facto przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej. Jako członek służby zagranicznej, posiada stopień, immunitet i paszport dyplomatyczny. Przechodzi również stosowne szkolenie z zakresu protokołu dyplomatycznego, zagadnień konsularnych, wiadomości na temat sytuacji politycznej w kraju, do którego się udaje, a także na temat funkcjonujących w tych krajach środowisk polonijnych. Stąd też status formalny i merytoryczny oficera łącznikowego Policji jest znacząco różny od statusu innych policjantów realizujących zadania poza granicami kraju. Funkcjonariusze wyznaczeni do tej funkcji traktowani są jako kanał wymiany informacji policyjnych.

Oficerów łącznikowych Policji wyznacza i odwołuje Szef Służby Zagranicznej na wniosek Komendanta Głównego Policji, złożony po uzyskaniu zgody Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Kandydaci na wymienione stanowiska wyłaniani są w postępowaniu konkursowym, przeprowadzanym przez powoływany w tym celu zespół.

Podstawa prawna

Wśród najważniejszych dokumentów określających ramy prawne działalności oficerów łącznikowych należy wymienić Ustawę o Policji – DzU 1990 nr 30 poz.179 z późn. zmianami, jak również Ustawę o służbie zagranicznej – DzU 2024 poz. 1691 z późn. zmianami. Obie ustawy określają formalną pozycję oficerów łącznikowych w systemach prawnych Policji i MSZ, zaś szczegóły operacyjne regulują następujące dokumenty:

1. Porozumienie w sprawie zasad funkcjonowania stanowisk oficerów łącznikowych Policji i Straży Granicznej w placówkach zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej zawarte w Warszawie w dniu 24 marca 2016 r. między Ministrem Spraw Zagranicznych a Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji;
2. Porozumienie z dnia 11 października 2007 roku między Komendantem Głównym Policji, Komendantem Głównym Straży Granicznej i Szefem Służby Celnej w sprawie wspólnego wykorzystywania oficerów łącznikowych Policji i Straży Granicznej przez Policję, Straż Graniczną oraz Służbę Celną.

Rys historyczny

Początki oficerów łącznikowych są ściśle związane z przemianami politycznymi w Europie lat 90. Po zawarciu porozumienia na szczeblu ministerialnym w roku 1995 pierwszy oficer łącznikowy Policji polskiej rozpoczął pracę w Ambasadzie RP w Moskwie. Stało się tak, ponieważ po rozpadzie Związku Radzieckiego Polska stała się państwem, na terenie którego działały grupy przestępcze mające korzenie w państwach powstałych po rozpadzie ZSRR, aplikujących dopiero do członkostwa w Interpolu. Federacja Rosyjska przejęła Krajowe Biuro Interpolu utworzone w październiku 1990 r. w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych ZSRR i dzięki temu w pierwszej połowie lat 90. Moskwa była miejscem, w którym można było dokonać sprawdzeń nie tylko obywateli Rosji, ale również Białorusi, Kazachstanu, a nawet Mongolii.

Kolejne stanowisko zostało utworzone w 1997 r. w Ambasadzie RP w Niemczech, a właściwie w Wydziale Konsularnym mieszczącym się w dawnej polskiej ambasadzie w Republice Federalnej Niemiec w Kolonii. Ze względów praktycznych biuro zostało przeniesione do siedziby Federalnego Urzędu Kryminalnego (BKA) w Wiesbaden, a następnie, już w XXI wieku, kiedy komórki BKA odpowiadające za współpracę międzynarodową powędrowały do Berlina, stanowisko oficera łącznikowego weszło na stałe w strukturę Ambasady RP w Berlinie.

Koniec XX wieku przyniósł jeszcze dwa biura łącznikowe, w Kijowie i w Hadze. O utworzeniu stanowiska policyjnego łącznika na Ukrainie zadecydowała nieskomplikowana analiza. W latach 1998–2005 około 50 proc. przestępstw kryminalnych i gospodarczych popełnianych przez cudzoziemców w Polsce można było zapisać na konto obywateli Ukrainy, a w przypadku przestępstw najcięższych – zabójstw na zamówienie, rozbojów dokonanych z użyciem broni palnej wskaźnik ten przekraczał 75 proc. Jeżeli dodamy do tego skomplikowaną, odziedziczoną po ZSRR strukturę resortu spraw wewnętrznych, oficer łącznikowy na Ukrainie nie mógł narzekać na nudę.

Nieco inne były przyczyny powołania oficera łącznikowego Policji w Królestwie Niderlandów. Druga połowa lat 90. to okres, kiedy holenderscy policjanci pomagali w procesie dostosowania do standardów Unii Europejskiej, odczarowując obco brzmiące „community policing” i ucząc podstaw nowoczesnej analizy kryminalnej. Z drugiej strony podpatrywali również polskie rozwiązania, czego najwidoczniejszym efektem było zastąpienie w roku 2013 nieformalnej rady komendantów regionalnych odpowiednikiem komendy głównej, kierowanej jednoosobowo przez komisarza generalnego. Ponadto, do formalnego utworzenia Polskiego Biura Łącznikowego przy Europolu, oficer łącznikowy Policji w Holandii był jednocześnie akredytowany przy Europolu.

Obecna sytuacja

Obecnie polska Policja posiada oficerów łącznikowych w 14 krajach:

• Ukraina - stanowisko utworzone w 1997 roku.
• Republika Federalna Niemiec - stanowisko utworzone w 1997 roku.
• Republika Francuska - stanowisko utworzone w 2008 roku.
• Wielka Brytania - stanowisko utworzone w 2008 roku.
• Republika Turcji - z akredytacją na Zjednoczone Emiraty Arabskie - stanowisko utworzone w 2015 roku.
• Królestwo Norwegii z akredytacją na Szwecję - stanowisko utworzone w 2017 roku.
• Węgry - stanowisko utworzone w 2005 r., funkcjonowało do listopada 2007 r. Ponownie zostało utworzone w styczniu 2018 r.
• Republika Włoska - stanowisko utworzone z początkiem 2018 r.
• Królestwo Hiszpanii - stanowisko utworzone z początkiem 2018 r.
• ruzja - stanowisko utworzone w 2021 r.
• Stany Zjednoczone Ameryki - stanowisko utworzone w 2021 r.
• Chorwacja z akredytacją na Albanię, Czarnogórę, Serbię - stanowisko utworzone w 2024 r.
• Republika Litewska z akredytacją na Estonię i Łotwę - stanowisko utworzono w 2004 roku, funkcjonowało do grudnia 2005 roku. Ponownie utworzone w maju 2025 roku.
• Królestwo Niderlandów z akredytacją na Belgię i Luksemburg - stanowisko utworzono w 2000 roku, funkcjonowało do 2014 roku. Ponownie utworzone w maju 2025 roku.

Ponadto, w historii sieci oficerów łącznikowych polska Policja posiadała stanowiska w następujących krajach:

• Słowacja - stanowisko powstało w połowie 2005 roku. Funkcjonowało do grudnia 2005;
• Rumunia - utworzone na początku 2006 roku. Funkcjonowało do czerwca 2008 roku;
• Republika Białorusi - stanowisko utworzone w 2005 roku. Funkcjonowało do grudnia 2020 r.
• Federacja Rosyjska – stanowisko utworzone w 1995 roku. Funkcjonowało do marca 2022 roku.

Zadania oficera łącznikowego Policji

Do podstawowych zadań oficerów łącznikowych Policji należy m.in.:

• utrzymywanie w kraju oddelegowania bieżącego kontaktu z przedstawicielami służb centralnej jednostki policyjnej, w szczególności: służbą do walki ze zorganizowaną przestępczością, do walki z przestępczością kryminalną, do walki z przestępczością ekonomiczną, służbą dochodzeniowo-śledczą, a także z krajowym biurem Interpolu, krajową jednostką Europolu, Biurem SIRENE i innymi oficerami łącznikowymi;

• inspirowanie i uczestnictwo w przygotowaniach wspólnych przedsięwzięć np. skoordynowanych operacji w rejonach przygranicznych Polski i krajów akredytacji;
• koordynowanie pomocy prawnej realizowanej przez zagraniczne formacje policyjne z akredytacją na rzecz polskiej Policji;
• wymiana informacji dotyczących działania innych pionów Policji, co ma służyć umacnianiu współpracy.

Ponadto przekazywanie informacji dotyczących m.in.:

• zdarzeń o charakterze terrorystycznym i ewentualnych związkach tych zdarzeń z Polską;
• doświadczeń państwa przyjmującego w zakresie zwalczania przestępczości o charakterze zorganizowanym, w tym nt. nowych trendów, nowych metod działania sprawców oraz nowych zjawisk w tym obszarze;
• międzynarodowych grup przestępczych działających w państwie przyjmującym oraz wpływu tej działalności na zagrożenie przestępczością w Polsce;
• obywateli polskich będących zarówno ofiarami, jak i sprawcami przestępstw.

Dodatkowo:

• promowanie wizerunku polskiej Policji na arenie międzynarodowej;
• realizacja zadań wynikających z członkostwa Polski w strukturach Unii Europejskiej;
• utrzymywanie bieżących kontaktów ze służbami koordynującymi współpracę międzynarodową polskiej Policji oraz ze służbami policyjnymi/milicyjnymi i innymi stosownymi instytucjami kraju akredytacji;
• udział w organizacji wizyt delegacji polskiej Policji w kraju przyjmującym oraz delegacji policji/milicji państwa akredytacji w Polsce.

Podsumowanie

Warto podkreślić, że kandydaci na oficerów łącznikowych muszą spełnić bardzo rygorystyczne wymagania podczas postępowania konkursowego. Muszą posiadać co najmniej 10 lat służby, posiadać doświadczenie wynikające ze służby w jednostkach lub komórkach organizacyjnych Policji w służbie kryminalnej lub śledczej; niezbędna jest również wiedza i doświadczenie w zakresie międzynarodowej współpracy prowadzonej przez Policję, pełnienie służby na stanowiskach kierowniczych w Policji czy też doświadczenie wynikające z udziału w przedsięwzięciach policyjnych realizowanych poza granicami kraju, np. udział w misjach pokojowych. Jak powiedział podczas obchodów 30-lecia oficerów łącznikowych w Policji Zastępca Komendanta Głównego Policji nadinsp. dr Tomasz Michułka, „Oficerowie łącznikowi to w moim przekonaniu elita polskiej Policji, ponieważ to od państwa oczekuje się ogromnej wiedzy, i to nie tylko tej policyjnej, znajomości prawa, w tym międzynarodowego, i oczywiście bardzo dobrej znajomości języków obcych oraz zasad dyplomacji". I choć ciężko znaleźć konkretne przykłady ich sukcesów i wkładu w polską politykę zagraniczną – występuje tutaj znamienna dla służb praca w cieniu – to pozostają kluczowym ogniwem polskiej Policji.

Bibliografia:

• https://info.policja.pl/inf/wspolpraca-miedzynarod/oficerowie-lacznikowi/52161,Oficerowie-lacznikowi-Policji.html
• https://gazeta.policja.pl/997/archiwum-1/2018/numer-163-102018/165882,Siec-oficerow-lacznikowych.html
• https://kwartalnik.csp.edu.pl/kp/archiwum-1/2008/nr-32008/1083,MUNDUR-I-DYPLOMACJA.html
• https://www.policja.pl/pol/aktualnosci/270994,30-lat-funkcjonowania-sieci-oficerow-lacznikowych-Policji.html

---

O autorze