Książka Sylwii Czubkowskiej „Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem” podejmuje problematykę transformacji globalnych korporacji cyfrowych w autonomiczne ośrodki władzy politycznej i ekonomicznej.
Z perspektywy politologicznej publikacja ta wpisuje się w nurt badań nad erozją suwerenności państw narodowych oraz kształtowaniem się porządku technofeudalnego, w którym tradycyjne atrybuty władzy państwowej zostają przejęte przez podmioty prywatne. Autorka nie koncentruje się wyłącznie na wymiarze technicznym czy ekonomicznym innowacji, lecz rekonstruuje relacje asymetrii, jakie zachodzą między aparatem państwowym a korporacjami platformowymi, takimi jak Google, Microsoft, Amazon czy Meta.
Przechwytywanie funkcji państwa i asymetria relacji politycznych
Główna oś analityczna książki opiera się na wykazaniu, w jaki sposób technologiczni giganci systematycznie wnikają w kluczowe sektory polityk publicznych, w tym w edukację, administrację rządową oraz infrastrukturę informacyjną. Czubkowska dokumentuje mechanizmy nieformalnego lobbingu i bezpośrednich kontaktów na najwyższych szczeblach władzy wykonawczej, ilustrując zjawisko tzw. capture of the state (zawłaszczania państwa) przez kapitał cyfrowy. Szczególną uwagę poświęca polskiemu kontekstowi instytucjonalnemu, w którym państwo – w pogoni za modernizacją i optymalizacją kosztową – bezkrytycznie oddaje zasoby krytyczne (takie jak dane uczniów, systemy chmurowe i komunikację publiczną) zagranicznym podmiotom komercyjnym.
W ujęciu politologicznym zjawisko to oznacza strukturalne uzależnienie instytucji publicznych od prywatnych monopolistów, co prowadzi do drastycznego ograniczenia autonomii decyzyjnej decydentów politycznych i petryfikacji relacji o charakterze peryferyjnym. Autorka wskazuje również na problem prywatyzacji agory: arbitralna moderacja treści oraz profilowanie behawioralne w mediach społecznościowych realnie wpływają na proces wyborczy, debatę publiczną oraz polaryzację elektoratu, przenosząc kontrolę nad sferą publiczną poza jakikolwiek demokratyczny mandat społeczny.
Ograniczenia regulacyjne i kryzys suwerenności cyfrowej
Druga część rozważań koncentruje się wokół zagadnienia sprawczości instytucjonalnej w konfrontacji z transnarodową potęgą cyfrową. Czubkowska analizuje napięcie między terytorialnym charakterem prawa stanowionego a eksterytorialną, zdematerializowaną naturą działania platform cyfrowych. Publikacja zwraca uwagę na podejmowane próby oporu legislacyjnego – przede wszystkim w ramach regulacji unijnych, a także poprzez działania strategiczne aktywistów i procesy sądowe. Z politologicznego punktu widzenia autorka stawia diagnozę niewydolności klasycznych narzędzi antymonopolowych i fiskalnych wobec podmiotów, których kapitalizacja oraz zasoby analityczne przewyższają budżety średnich państw europejskich.
Praca Czubkowskiej nie stanowi sformalizowanego traktatu teoretycznego, lecz oparty na materiale faktograficznym reportaż śledczy, który dostarcza empirycznych dowodów na utratę suwerenności technologicznej przez Polskę. Dla politologa lektura ta stanowi studium przypadku obrazujące, jak kapitał cyfrowy redefiniuje pojęcie władzy, redukuje pozycję obywatela do roli generującego zysk zasobu danych oraz podważa legitymizację demokratycznego państwa prawa.
Karol Bancerz
Wydawca
Doktorant nauk o polityce i administracji UKSW. Politolog, europeista, dziennikarz specjalizujący się w zagadnieniach związanych z wykorzystaniem AI w polityce. Naukowo zajmuje się analizą dyskursu, propagandą, bańkami…
